सुगौली सन्धिदेखि यता हामी पराधीन भएकै हौँ :: डा. बाबुराम भट्टराई

० असारमा नहुने भएपछि अब मङ्सिरमा पनि संविधानसभाको निर्वाचन हुँदैन भन्न थालिएको छ, चुनाव हुनेमा तपाईं कत्तिको विश्वस्त हुनुहुन्छ ?
– बेकारको आशङ्का गर्नुको कुनै तुक छैन, चुनाव गर्नैपर्छ, यसको विकल्पै छैन । चुनाव गराउनकै लागि त मैले सर्वोच्च अदालतका सम्माननीय प्रधानन्यायाधीश खिलराज रेग्मीलाई सत्ता हस्तान्तरण गरेको हुँ ।
० निर्वाचन नहुने देखेर नै तपाईंले प्रधानन्यायाधीशलाई सत्ता हस्तान्तरण गरेको पनि भनिन्छ नि ?
– चुनावमा आउन केही शक्तिहरूले आनाकानी गरे र राष्ट्रपतिले अध्यादेशहरू रोकेर चुनाव नहुने वातावरण बनाइदिनुभयो । यसरी म निर्वाचित प्रधानमन्त्रीलाई चुनाव गराउन नदिइसकेपछि लोकतन्त्रमा अपवादजन्य विकल्पको रूपमा प्रधानन्यायाधीशको नेतृत्वमा चुनावी सरकार बनाउनुपरेको हो । यो मात्रै विकल्प देखेर सरकार बनाएका हौँ । यो यथार्थविपरीत अन्य जे–जे अर्थ लगाए पनि त्यो निरर्थक हो ।
० संविधानसभा अवसान हुनुमा तपाईंको कति दोष छ भन्ने लाग्छ ?
– यसमा मेरो दोष कति छ भने नेपालमा राजनीतिको नाउँमा असाध्यै षड्यन्त्र र जालझेल चल्छ, यहाँ मूल्य–मान्यताको राजनीति छैन भन्ने कुरा बेलैमा नबुझ्नु र अन्तिम बेलासम्म आशावान भएर बस्नु मेरो कमजोरी हो । निर्वाचित प्रधानमन्त्रीलाई निर्वाचन गर्न नदिने जुन किसिमको वातावरण बनाइयो, पहिले तिनीहरूलाई सोध्नुस् लोकतन्त्रको हत्या कसले गर्‍यो भनेर । बाबुराम भट्टराईले त संविधानसभा बचाउनका निम्ति अन्तिमसम्म प्रयत्न गरेको थियो । मैले त जेठ ५ गते म्याद थप्नका निम्ति मन्त्रिपरिषद्बाट संविधान संशोधन विधेयक ल्याएको थिएँ । मैले आपतकाल लगाएर भए पनि म्याद थप्ने कोसिस गरँे तर राष्ट्रपतिजीले इन्कार गरिदिनुभयो । शेरबहादुर देउवाबाहेक कसैले पनि साथ दिएनन् । त्यसले गर्दा संविधानसभाको स्वत: अवसान भयो ।
० तपाईंकै कारणले संविधानसभाको निर्वाचन हुन नसकेको त मान्नुहुन्छ नि ?
– मैले पछिसम्म पर्खेर बस्नु मेरो कमजोरी रह्यो । मेरो कारणले त संविधान नै बन्थ्यो । मङ्सिर ७ का लागि मैले निर्वाचनको मिति घोषणा गरँे । त्यसका लागि ऐन चाहिन्थ्यो । मन्त्रिपरिषद्ले राष्ट्रपतिसमक्ष अध्यादेश पठायो तर राष्ट्रपतिले जारी नगरी थन्क्याएर राख्नुभयो । मेरो कारणले चुनाव हुन नसकेको पनि होइन र मैले चुनाव गर्न नसकेको पनि होइन । राष्ट्रपतिले अध्यादेश जारी नगरेर चुनाव गर्न नदिएको यथार्थलाई राम्ररी मनन गर्नुपर्छ ।
० काङ्ग्रेस र एमालेलाई मिलाउन र राष्ट्रपतिलाई कन्भिन्स गर्न त तपाईंले नै नसक्नुभएको हो नि, होइन र ?
– मैले सकिनँ कि एउटा निर्वाचित प्रधानमन्त्रीलाई अपदस्त गर्ने प्रयास गरियो ? एउटा वैधानिक सरकारले पठाएको अध्यादेश पारित नगरेर निर्वाचन नहुने वातावरण बनाइयो । नेपाली जनताले के बुझेका छन् भने २००७ सालबाट सुरु भएको संविधानसभाको एजेन्डा महेन्द्रले खाए । त्यसपछि त्यो एजेन्डा ०४६ सालको निर्वाचनमा बाबुराम भट्टराईले उठाएको थियो ।
० माओवादीको संविधानसभाको एजेन्डा त असफल भयो होइन ?
– असफल भएको छैन । एकपटक एउटा बच्चा मर्‍यो भने बयस्क दम्पतीले अर्को प्रयत्न गरेर बच्चा जन्माउँछ, तर जो वृद्ध भइसकेका अर्थात् प्रजनन शक्ति गुमाइसकेका जोडीले कहिल्यै पनि बच्चा जन्माउन सक्दैन । नेपालमा यस्ता पनि राजनीतिक शक्तिहरू छन् जसको ‘बन्ध्याकरण’ भइसकेको छ । उनीहरूले संविधानसभालाई जन्माउन सम्भव छैन । तर, माओवादीले जन्माउन सक्छ र हुर्काउन पनि सक्छ ।
० तपाईंले प्रधानमन्त्री हुँदा सत्ताको साँचो अन्यत्रै रहेछ चाहिँ किन भन्नुभएको ?
– मैले त्यस्तो कहिल्यै पनि भनिनँ । मैले मिडियाका साथीहरूलाई भन्नुपर्नेछ कि कैयौँ कुरा आविष्कार गर्ने र दुष्प्रचार गर्दै भ्रम छर्ने प्रवृत्ति गलत हो । मैले नेपालको साँचो बाहिर छ कहिल्यै भनिनँ । नेपालको साँचो नेपाली जनताकै हातमा छ ।
० तर, नेपालका नेताहरू अन्यत्रैबाट सञ्चालित छन् भनिन्छ, किन होला ?
– किन यसो भनिन्छ तपाईंहरू आफैँ मूल्याङ्कन र विचार–विश्लेषण गर्नुहोस् न † माओवादी शक्तिले त यस्तो परिवेशलाई बदलेको अवस्था हो, यो यथार्थलाई कसैले बङ्ग्याउन मिल्दैन । सुगौली सन्धिदेखि यता हामी पराधीन भएकै हौँ । बाह्य शक्तिको चलखेल बढेकै हो । हामी र देश कमजोर भइसकेपछि छिमेकीले त्यसमा हात छिराउने प्रयत्न त गरिहाल्छ नि । त्यो स्वाभाविक कुरा हो ।
० खिलराज रेग्मीलाई आफँै निर्णय
गरेर प्रधानमन्त्री बनाएको कि बाहिरी शक्तिको पनि हात थियो ?
– निर्वाचित सरकार भएकाले कि त मेरै नेतृत्वमा चुनाव हुनुपर्दथ्यो, त्यो हुन नदिइसकेपछि अर्को विकल्प बंगलादेश, ग्रिसलगायतका देशमा प्रयोग गरिएको मोडल भनेको प्रधानन्यायाधीशको नेतृत्वमा सरकार हो । हामीले पनि त्यो नयाँ मोडलमा जाने प्रयत्न गर्‍यौँ । यो हाम्रै उपज हो तर यसमा बाहिरी शक्तिको सहयोग र समर्थन रहेको हो ।
० वैद्यले त भारतीय योजनाअनुसार निर्णय भएको आरोप लगाएका छन् नि ?
– म उहाँहरूको विषयमा टिप्पणी गर्न चाहन्न । इतिहासले नै त्यसको फैसला गर्छ । किनकि उहाँहरू वैचारिक राजनीतिक मतभिन्नताहरू राखेर हामीबाट अलग हुनुभएको छ । उहाँहरूको परीक्षण हुन बाँकी छ । तर, उहाँहरूको बाटो वस्तुसङ्गत छैन । त्यो बाटो सफल हुने सम्भावना म देख्दिनँ ।
० वैद्य समूहले भाग नलिए संविधानसभाको निर्वाचन होला ?
– उहाँहरू अहिले द्विविधामा हुनुहुन्छ । चुनाव हुने बेलासम्ममा उहाँहरूले पुनर्विचार गर्नुहुन्छ जस्तो मलाई लाग्छ । तर, भाग लिनुभएन भने पनि चुनाव त हुन्छ । अहिले उहाँले अगाडि सारेजस्तो माग पूरा हुन सक्दैन । खिलराज रेग्मी नेतृत्वको सरकारको विकल्प छैन । छिट्टै निर्वाचनको मिति तोक्नुपर्छ । चुनाव हुन्छ । पहिला एमाले–काङ्ग्रेस बाहिर थिए र चुनाव भएन । अहिले हामी प्रमुख दल एक ठाउँमा छौँ, त्यसैले पनि निर्वाचन हुन्छ ।
० तपाईं र राष्ट्रपतिबीचको द्वन्द्व कहिलेदेखि सुरु भयो ?
– राष्ट्रपति ‘व्यक्ति’सँग मेरो कुनै द्वन्द्व छैन । रामवरण यादवजीसँग मेरो राम्रो सम्बन्ध छ । तर, बेलाबखतमा केही शक्तिहरूले राष्ट्रपतिलाई उपयोग गर्ने प्रयत्न गर्छन्, अनि उहाँ अलि बहकिन खोज्नुहुन्छ । त्यसबाट उहाँ सतर्क रहनुपर्छ । त्यसो हुन सक्यो भने सरल तरिकाले राजनीति अघि बढ्छ ।
० तपाईंलाई राष्ट्रपतिले हटाउन खोजेकै
थिए त ?
– उहाँले मलाई हटाउन खोजेको कुरा त सबैले बुझेकै कुरा हो । मैले बाहिर आएजस्तो ‘कु’ शब्दको प्रयोग त गरेको छैन । तर, उहाँले निकै बाधा–अड्चन सिर्जना गरेर मेरो सरकारलाई असफल पार्ने कामचाहिँ गर्नुभएकै हो । अहिलेको अन्तरिम संविधानले उहाँलाई मन्त्रिपरिषद्ले पठाएको अध्यादेश रोकेर राख्ने अधिकार कतै पनि दिएको छैन । संविधानको संरक्षक भनेको संविधानको विपरीत जाने होइन । संविधान पालना गरेर मात्र संरक्षक हुन्छ, उल्लङ्घन गरेर होइन ।
० तपाईंको कार्यकालमा भ्रष्टाचारको त रेकर्ड नै बन्यो भन्छन् नि ?
– कहाँ भयो ? यो अमूर्त कुरा गरेर हुँदैन । अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग बनेको छ । त्यसले छानबिन गरे भइहाल्छ नि † म र हिसिला दुवै इन्जिनियर हौँ । नक्सा कोरेर महिनाको करोडौँ रुपैयाँ आफँै कमाउन सक्छौँ । भएको सम्पत्ति छाडेर ज्यानको माया मारेर देशका लागि हिँडेका मान्छेलाई भ्रष्टाचार गरेको आरोप लगाउनुमा कुनै तुक छैन । मेरो, श्रीमती र छोरीको नाममा भएको सम्पत्तिको विवरण बुझाइएको छ । त्योभन्दा बाहेक एक पैसाको पनि सम्पत्ति छ भने लगे हुन्छ ।
० बाबुराम भट्टराईप्रतिको जनअपेक्षा त प्रधानमन्त्री भएपछि झन् घट्यो नि ?
– नेपाली जनताको मनमा परिवर्तनका अपेक्षा धेरै ठूला थिए । यो सङ्क्रमणकालमा जनताका ती अपेक्षाअनुसार काम गर्न गाह्रो थियो । पहिलो कुरा यो बहुमतको सरकार थिएन, संयुक्त सरकार थियो । सङ्क्रमणकालमा जनतालाई जुन राहत दिने गरी बजेट ल्याउनुपर्ने थियो त्यो ल्याउन दिइएन । यस्तै–यस्तै कारणले जनताका अपेक्षा पूरा नभएका हुन सक्छन् । त्यो म मान्छु, तर बाबुराम भट्टराईले नियतवश नै गरेन भनी जनताले भन्छन् या भनेका छन् भन्ने मलाई लाग्दैन ।
० फेरि प्रधानमन्त्री बन्ने तपाईंको चाहना छ कि छैन ?
– मेरो चाहना त यो देशमा विकास र समृद्धि होस् भन्नेमा छ । म अलिक राजनीतिक अर्थशास्त्रमा रुचि राख्ने मान्छे हुँ । त्यसैले म यो देशमा विकास र समृद्धि ल्याउन पाए हुन्थ्यो भन्ने चाहन्छु । शासन–सत्ता चलाउने या शक्तिको लालसा मलाई त्यति छैन ।
० तपार्इंलाई चीनले विश्वास नगरेको कारण के होला ?
– यो गलत कुरा हो । मेरो कार्यकालमा चीनका प्रधानमन्त्री नेपाल आउनु नै ठूलो कुरा थियो । १० वर्षपछि पहिलोपटक चिनियाँ प्रधानमन्त्री नेपाल भ्रममा आउनुभएको थियो, त्यो चानचुने कुरा होइन । चीन पनि नेतृत्व परिवर्तनकै कालखण्डमा थियो, त्यसको कारणले समय भएन होला । चीनसँग मेरो राम्रो सम्बन्ध थिएन भन्ने कुरा गलत हो ।
० लोकमानसिंह कार्कीलाई अख्तियारप्रमुख बनाउन भारतसहित मित्रराष्ट्रको भूमिका थियो ?
– जे कुरामा पनि विदेशीकै भूमिका हेर्ने हाम्रो यो मनोग्रन्थीबाट मुक्त हुनुपर्छ । उनलाई नेपालका चार राजनीतिक दलले सिफारिस गरेका हुन् । त्यसैको आधारमा संवैधानिक परिषद्ले सिफारिस गरेर राष्ट्रपतिलाई पठायो । राष्ट्रपतिले त्यसलाई स्वीकार गर्नुभयो र कार्की अख्तियारप्रमुख बन्नुभयो ।
० किन लोकमान नै ?
– कोही न कोही आउनैपथ्र्यो । उहाँमा नै सबै सहमति बन्यो र उहाँ आउनुभयो । जनआन्दोलनमा दमन नगरेका व्यक्ति त को पाइन्छ र ? सेना र प्रहरीका, प्रशासनका, न्यायालयमा रहेका सबै व्यक्ति हिजोको जनआन्दोलनमाथिको दमनमा संलग्न थिए । ती सबैलाई हटाउने हो भने त नेपालमा कोही पनि बाँकी रहँदैनन् । अहिले हल्लाको आधारमा कसैलाई आरोपित गर्नु हुँदैन । भोलि भ्रष्टाचार गरेको अभियोग प्रमाणित भए संसद्ले महाअभियोग लगाएर हटाउन सक्छ ।

४ जेष्ठ २०७०, शनिबार ०८:५५ मा प्रकाशित

प्रतिकृया दिनुहोस

विशेष

सबै

दशैँको टीका लगाउन हिँड्नेको चहलपहल कम

दुर्गापक्षको मुख्य दिन आज मान्यजनको हातबाट नवदुर्गाको प्रसादका रुपमा शुभ साइतको प्रतीक रातो टीका एवं समृद्धिको प्रतीक जमरा लगाउन..

राप्रपा अध्यक्ष थापा अस्पतालबाट डिस्चार्ज

काठमाडौं । राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका अध्यक्ष कमल थापा अस्पतालबाट डिस्चार्ज भएका छन् । कोरोना संक्रमण..

गैरआवासीय नेपाली नागरिकता ऐन छिट्टै पारित हुने

लन्डन । संघीय संसद्, कानून, न्याय तथा मानव अधिकार समितिका सभापति कृष्णभक्त पोख्रेलले नेपालको संविधान २०७२ मा..

यो साता विदेशमा थप एक नेपालको निधन

लन्डन । विश्वव्यापी महामारी कोरोना भाइरस (कोभिड–१९) संक्रमणबाट यो साता विदेशमा थप एकजना नेपालीको ज्यान गएको छ ।..

कर्णाली सरकारले कोभिड सङ्क्रमितको निःशुल्क उपचार गर्ने

काठमाडौं । कर्णाली प्रदेश सरकारले कोभिड –१९ का लक्षणसहितका बिरामीको निःशुल्क परीक्षण तथा उपचार गर्ने भएको छ ।..